Rozumienie

,,Myśl, która winna zostać wytworzona u czytelnika za przyczyną słowa, zakłada już często inne pojęcia, bez których nie jest zrozumiała: stąd jeżeli czytelnik tych samych pojęć nie posiada, słowa nie mogą na niego oddziaływać, mogą jedynie być przyczyną pojęć, które u innego czytelnika, należycie poinformowanego, z pewnością mogą się pojawić."


Johann Martin Chladenius  [Wprowadzenie do właściwej interpretacji rozumnych mów i pism]



****


,,Rozumowania nasze opierają się na dwóch wielkich zasadach: na zasadzie sprzeczności, na mocy której osądzamy jako fałszywe to, co jest sprzecznością objęte i jako prawdziwe to, co jest przeciwstawne fałszowi lub z nim sprzeczne.                             

Opierają się one także na zasadzie racji dostatecznej na mocy której stwierdzamy, że żaden fakt nie może okazać się rzeczywisty, czyli istniejący, żadna wypowiedź prawdziwa, jeżeli nie ma racji dostatecznej, dla której to jest takie, a nie inne; chociaż racje te najczęściej nie mogą być nam znane.  

Istnieją dwa rodzaje prawd: prawdy rozumowe i prawdy faktyczne. Prawdy rozumowe są konieczne, a przeciwieństwo ich jest niemożliwe, prawdy faktyczne zaś są przypadkowe, a przeciwieństwo ich jest możliwe. Kiedy jakaś prawda jest konieczna, można znaleźć jej rację przez rozbiór, rozkładając ją na idee i prawdy prostsze tak długo, aż osiągnie się prawdy pierwotne. 

Tak właśnie u matematyków twierdzenia spekulacyjne i przepisy praktyczne są sprowadzane przez rozbiór do definicji, aksjomatów i postulatów. 

Istnieją wreszcie idee proste, których definicji podać nie sposób; istnieją również aksjomaty i postulaty, słowem- zasady pierwotne, których nie można i zresztą nie ma potrzeby dowodzić; a są to wypowiedzi tożsamościowe, których przeciwieństwo zawiera wyraźną sprzeczność. "


Gottfried W. Leibniz  [Zasady filozofii, czyli monadologia]




****



,,Peruka jest dobrze dobranym symbolem czystego uczonego jako takiego. Zdobi głowę obfitą ilością cudzych włosów przy braku własnych, tak jak uczoność polega na wyposażeniu w wielką ilość cudzych myśli, które co prawda, nie zdobią uczonego tak dobrze i naturalnie ani nie są tak przydatne w każdym przypadku i dostosowane do każdych celów, ani nie mają tak mocnych korzeni, ani zużyte nie zostają zastąpione natychmiast innymi, pochodzącymi z tego samego źródła, jak te, które wyrosły z własnego podłoża (…). Faktycznie, najdoskonalsza uczoność ma się tak do geniuszu, jak zielnik do powstającego wciąż na nowo, wiecznie świeżego, wiecznie młodego, wiecznie zmiennego świata roślinnego i nie ma większego kontrastu niż między uczonością komentatora i dziecięcą naiwnością starożytnego pisarza."


,,Tak jak wiele czytania i uczenia się przynosi uszczerbek własnemu myśleniu, tak wiele pisania i nauczania odzwyczaja człowieka od wyraźności i eo ipso od gruntowności wiedzy i rozumienia, bo nie zostawia mu czasu na wypełnienie luk w jego wyraźnym poznaniu słowami i zdaniami. To właśnie sprawia, że większość książek jest tak nieskończenie nudna, a nie suchość przedmiotu. Albowiem tak, jak się powiada, że dobry kucharz potrafi przyrządzić strawnie nawet starą podeszwę, tak dobry pisarz potrafi suchy przedmiot uczynić zajmującym."

Arthur Schopenhauer  [Świat jako wola i przedstawienie ]
CDN