O tym, co istnieje

,,Musimy tylko wziąć pod uwagę, że nasze złożone idee substancyj, oprócz wszystkich idei prostych, z jakich się składają, zawierają w sobie zawsze niejasną ideę czegoś, do czego idee proste należą i w czym znajdują oparcie. Stąd, mówiąc o jakimś rodzaju substancji, powiadamy, iż jest to rzecz mająca takie a takie cechy lub własności. Tak ciało jest rzeczą rozciągłą, mającą pewien kształt i zdolną się poruszać; duch jest rzeczą zdolną do myślenia; podobnie mówimy, że twardość, kruchość i zdolność przyciągania żelaza są własnościami, jakie znajdujemy w rudzie magnetycznej. Te i tym podobne zwroty mowy wskazują, że przez substancję rozumie się zawsze coś jeszcze innego niż rozciągłość, kształt, masywność, ruch, myślenie lub inne idee podpadające pod zmysły- jakkolwiek nie wiemy, co by to mogło być."


,,Ale czy istnieje coś więcej niż tylko sama ta idea w świadomości, czy więc mamy prawo wysnuć stąd pewny wniosek, że istnieje coś poza nami, co odpowiada tej idei, to zdaniem niektórych ludzi stanowi zagadnienie. [...] Bo ludzie mogą mieć w świadomości takie idee, gdy takich rzeczy wcale nie ma i gdy żaden przedmiot nie pobudza zmysłów. Ale myślę, iż mamy tu poczucie oczywistości, które uwalnia nas od wszelkiego wątpienia; pytam bowiem każdego, czy nie uświadamia sobie nieodparcie, że ma inne postrzeżenie, gdy patrzy na słońce w ciągu dnia i gdy myśli o nim w nocy; gdy próbuje wermutu lub wącha różę i gdy tylko wyobraża sobie ten smak lub zapach. Różnicę pomiędzy ideą, ożywioną dzięki pamięci w naszym umyśle, a ideą, która zjawia się w nim aktualnie dzięki zmysłom, stwierdzamy tak samo jasno, jak różnicę pomiędzy dwiema dowolnymi odrębnymi ideami."


John Locke  [Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego]



****



,,Ci, którzy twierdzą, że kształt, ruch i pozostałe jakości pierwotne, czyli początkowe, istnieją poza umysłem w niemyślących substancjach, jednocześnie przyznają, że nie dotyczy to barwy, dźwięków, ciepła, zimna i tym podobnych jakości wtórnych. Mówią nam o nich, że są wrażeniami zmysłowymi istniejącymi tylko w umyśle, że są uzależnione i wywołane przez różną wielkość, powiązania i ruch drobnych cząstek materii. Uważają to za prawdę niewątpliwą, która daje się udowodnić niezbicie i opiera się wszelkim zarzutom. Otóż, jeśli to pewne, że te jakości pierwotne są nierozerwalnie złączone z innymi jakościami zmysłowymi i nawet w myśli niepodobna ich od nich oderwać, to wynika stąd z całą jasnością, że istnieją one tylko w umyśle. Chciałbym jednak, by każdy zastanowił się i spróbował, czy dzięki jakiejkolwiek abstrakcji myślowej zdoła przedstawić sobie rozciągłość i ruch ciała bez wszelkich innych jakości zmysłowych. Co do mnie, widzę wyraźnie, że nie potrafiłbym utworzyć idei ciała rozciągłego i poruszającego się, któremu bym nie musiał zarazem przypisać jakiejś barwy lub innej jakości zmyslowej, która, jak się przyznaje, istnieje tylko w umyśle. Krótko mówiąc, rozciągłość, kształt i ruch są nie do pojęcia w oderwaniu od wszystkich pozostałych jakości. A więc tam, gdzie znajdują się inne jakości  zmysłowe, tam również i te muszą się znajdować, to znaczy w umyśle i nigdzie indziej."


George Berkeley [Traktat o zasadach poznania ludzkiego]



****



,,Kto [...] wgłębił się w naoczność przyrody i tak się w niej zagubił, że istnieje już tylko czysty podmiot poznający, ten przez to bezpośrednio się dowiaduje, że jako taki podmiot jest warunkiem, a więc wehikułem świata i wszelkiego przedmiotowego istnienia, ponieważ odtąd przedstawia się ono jako zależne od jego istnienia. Wchłania więc przyrodę tak, że odczuwa ją już tylko jako przypadłość swojej istoty."


Arthur Schopenhauer  [Świat jako wola i wyobrażenie]



****



,,Mogę teraz dowieść, na przykład, że istnieją dwie ludzkie ręce. Jak? Unosząc swe ręce i mówiąc, robiąc pewien gest prawą, 'Tu jest jedna ręka' i dodając, robiąc pewien gest lewą, 'a tu jest druga'. I jeśli robiąc to dowiodę ipso facto istnienia rzeczy zewnętrznych, to pojmiecie, że mogę to również zrobić na wiele innych sposobów: nie ma potrzeby mnożenia przykładów."


George E. Moore  [O metodzie filozofii]



****



,,Nauka nie może wobec pytania o realność zająć ani pozytywnego, ani negatywnego stanowiska, albowiem pytanie to nie ma sensu."


Rudolf Carnap  [Scheinprobleme in der Philosophie]



****



CDN