,,[...]
przeto wszystkie działania człowieka w zjawisku są określone na
podstawie jego charakteru empirycznego i współdziałających
innych przyczyn zgodnie z porządkiem przyrody. I gdybyśmy mogli do
gruntu zbadać wszystkie zjawiska jego własnej woli, to nie byłoby ani
jednego ludzkiego działania, którego nie moglibyśmy z
pewnością
przepowiedzieć i poznać jako koniecznie wypływające z jego
poprzedzających warunków. W odniesieniu do tego charakteru
empirycznego nie ma więc wolności, a przecież jedynie ze względu nań
możemy człowieka badać, jeżeli chcemy go jedynie obserwować i -jak to
się dzieje w antropologii- w sposób fizjologiczny wykryć
sprawcze przyczyny jego działań."
Immanuel Kant [Krytyka czystego rozumu]
****
,,To, jaka w końcu zostaje podjęta decyzja, zależy od rodzaju i siły wchodzących w grę popędów i interesów. Decyzja powstaje w wyniku poprzedzających ją procesów; zostaje przez nie określona, jest ich koniecznym, występującym na zasadzie praw natury rezultatem. Wolność w takim sensie, że człowiek w danej sytuacji mógłby podjąć również inną decyzję, nie istnieje; wola jest zdeterminowana przez rodzaj osobowości [...] Dlatego człowieka 'spotyka' działanie, 'tak jak spotyka go starzenie się'."
,,Tego, co człowiek w swoim życiu uczynił, [...] właściwie zupełnie nie uczynił sam, lecz przytrafiło mu się to, że tak czynił."
Hubert Rohracher [Persönlichkeit und Schicksal]
****
,,Konkretne zachowanie człowieka nie wynika z poczucia odpowiedzialności czy obowiązku albo z lojalności czy poszanowania innych, lecz stąd, że inni ludzie przez skuteczne przygodne okoliczności ukształtowali to jego zachowanie. Zachowanie określane jako dobre lub złe, właściwe lub niewłaściwe- nie jest wynikiem dobroci lub niegodziwości, czarnego czy kryształowego charakteru ani wiadomości złego i dobrego, ale wynikiem okoliczności dotyczących wielu bardzo różnorodnych wzmocnień, łącznie z takimi zgeneralizowanymi wzmocnieniami werbalnymi jak <<dobrze!>> i <<źle!>> oraz <<właściwie!>> i <<niewłaściwie!>>."
Burrhus F.
Skinner [Poza
wolnością i godnością]
****
****
,,Idea wolnej woli człowieka jest całkowicie nie do pogodzenia z rozważaniami naukowymi. Nauka wychodzi z założenia, że wszystko, co się dzieje, ma swoje przyczyny, i że przyczyny te można znaleźć. Jest rzeczą dla mnie niezrozumiałą, że ktoś, kto uprawia naukę empiryczną, może wierzyć w to, iż wolne, a więc niezdeterminowane działanie jest do pomyślenia."
Wolfgang Prinz [Der Mensch ist nicht frei. Ein
Gespräch]
****
****
CDN