etiudafilozoficzna

• Z    Zło             

• Termin określający wszelkie intencjonalne i negatywne moralnie akty albo myśli, w których przejawia się okrucieństwo, egoizm, niesprawiedliwość czy jakakolwiek innego rodzaju chęć skrzywdzenia jakiejkolwiek istoty, czy świadome pragnienie zniszczenia jakiegoś dobra, ładu, szczęścia. W niektórych religiach zło zostaje upersonifikowane wcielając się w postać Szatana, Arymana, czy różnego rodzaju demony, które aktywnie przeciwstawiają się wszystkiemu co dobre, jasne, piękne, harmonijne.
• Zło bywa definiowane jako natura powstała w następstwie podzielenia się pierwotnej Jedności, jako skutek bytowej wielości (wg m.in. pitagorejczyków, Platona, Plotyna, Schopenhauera, również w filozofii indyjskiej [jako „skłócenie” pierwotnie jednolitej, harmonijnej prakriti, która zaczyna dzielić się i „wyradzać” w wielości bytów]) .
• Koncepcja arystotelejsko-tomistyczna definiuje zło jako brak określonego dobra, jakie przysługuje danemu bytowi odpowiednio do jego natury.

  
  Sokrates uznaje, że przyczyną zła jest niewiedza i ignorancja, a jej wyeliminowanie nieuchronnie prowadzić musi do dobra, gdyż nikt obdarzony prawdziwą wiedzą nie będzie pragnął zła.

•  Spinoza uzależnia zło i jego postrzeganie od indywidualnego punktu widzenia danego podmiotu, który złem nazywa to, co mu szkodzi i sprawia przykrość, za dobro uważając wszystko co przyjemne i jemu korzystne.

   Carl Gustaw Jung określa zło mianem „ciemnej strony Boga”, podkreślając, że ludzie mają skłonność uważać  zło jako coś od nich zewnętrznego, jednak faktycznie projektują oni na innych swój własny cień,  Z psychologicznego punktu widzenia złem jest zatem zaprzeczenie i wyparcie własnych słabości ze świadomej refleksji.

   W buddyzmie oraz systemach klasycznego, ortodoksyjnego hinduizmu, gdzie ma zastosowanie doktryna uniwersalnego prawa karmy, źródłem zła jest nagromadzona zła karma, która musi się „zużyć” (koncepcja ta tłumaczy zatem tzw. niezawinione zło, gdy cierpią osoby, które nie zdążyły „nagrzeszyć”); aktywnie wyrządzane zło jest „zapisywane” w kumulującej się złej karmie, która prędzej czy później (we wcieleniu aktualnym, albo w następnych) przejawi się przynosząc cierpienie i zło.

  Fundamentalne pytanie związane z pojęciem zła stawia problem, czy jest jakaś uniwersalna, dająca się powszechnie zastosować definicja zła, czy też pojmowanie zła jest zależne od społecznego, kulturalnego, historycznego kontekstu. Absolutyzm moralny uznaje zło i dobro za konkretne, ściśle definiowalne, (np. ustanowione przez Boga obszary), które mają wyznaczać człowiekowi moralny kurs, stanowiąc uniwersalną „busolę” etyczną. Amoralizm zaprzecza istnieniu jakiejkolwiek nadrzędnej instancji moralnej, jakiegokolwiek etycznego kodu, a co za tym idzie nie można wedle amoralistycznego punktu widzenia sformułować koncepcji dobra czy zła. Relatywizm moralny postuluje z kolei uzależnienie definicji dobra i zła od danej kultury, tradycji, czy jakiegokolwiek kontekstu, w jakiej są precyzowane. Moralny uniwersalizm próbuje tymczasem uchwycić balans pomiędzy absolutystycznym poczuciem moralności, a relatywistycznym punktem widzenia przyjmując, że o ile dyskusyjny i „stopniowalny” w odniesieniu do rozmaitych kultur bywa pogląd odnoszący się do pewnych moralnie niejednoznacznych czynów [przykładem może być cudzołóstwo, za które w krajach Zachodu poza rozwodem nie przewiduje się innych sankcji, tymczasem w Iranie dopuszcza się karę śmierci przez ukamienowanie] , o tyle czyny absolutnie złe są jako takie postrzegane niezależnie od jakiegokolwiek kontekstu kulturowego . Moralny uniwersalizm uznaje szczęście i cierpienie za uniwersalne miary konstytuujące sferę moralności.

   W sensie metafizycznym zło jest w filozofii rozumiane bardzo różnorodnie: jako związane z naturą świata, jako wynikające z niewiedzy, dysharmonii bytu, jego podzielenia, etc. W sensie moralnym zło odnosi się zawsze do wszystkiego, co jest niezgodne z powinnościami, normami moralnymi, co nie służy dobru człowieka, gwałci porządek społeczny, przeciwstawia się wszelkiemu ładowi, realizuje się w krzywdzie, przemocy, niesprawiedliwości, egoizmie, okrucieństwie, złości, agresji, chciwości, zawiści, również lenistwie i zaniechaniu (obowiązków, odpowiedzialności, powinności).

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Uwagi dodatkowe:

      

Pojęcie zła rodzi szczególnego rodzaju zagadnienie filozoficzne: unde malum (łac. ‘skąd zło’), czyli problem teodycei, a także kwestię wolnej woli jako źródła zła.

Zob. także:   

# Teodycea

# Prawo karmy

# Cień

# Szatan

# Aryman