etiudafilozoficzna

Mianem „zakładu” Pascala zwykło się określać sformułowaną przez niego zasadę, w myśl której rozsądniej jest założyć istnienie Boga i postępować zgodnie z tym założeniem, niż założyć fakt przeciwny i narażać się na wieczne potępienie, gdyby okazał się on nieprawdziwy.

„Zakład” przedstawiony został w zbiorze Myśli Pascala w następujący sposób [B. Pascal, Myśli, III, fragm. 451]:

„Skoro trzeba koniecznie wybierać [między istnieniem lub nieistnieniem Boga], jeden wybór nie jest z większym uszczerbkiem dla twego rozumu niż drugi. To punkt osądzony. A twoje szczęście? Zważmy zysk i stratę zakładając się, że Bóg jest. Rozpatrzmy dwa wypadki: jeśli wygrasz, zyskujesz wszystko; jeśli przegrasz, nie tracisz nic. Zakładaj się tedy, że jest, bez wahania.” [Blaise Pascal, Myśli, przekład Tadeusza Żeleńskiego (Boya), w nowym układzie według wydania Jacques Chevaliera, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, s. 241].

„Zakład” Pascala dotyczy nie tylko istnienia Boga, ale także nieśmiertelności duszy. Według Pascala są to problemy nierozstrzygalne dla rozumu ludzkiego, stąd konieczność postawienia zakładu, jako jedyne rozwiązanie tej kwestii.

Uwagi dodatkowe:

Można posądzać Pascala o pewnego rodzaju wyrachowanie; nie wydaje się bowiem, przy pierwszym oglądzie, aby stosowanie „zakładów” w dziedzinie etyki samo było moralnie bez zarzutu.

Należy jednak stwierdzić, że w obliczu braku możliwości rozumowego rozstrzygnięcia zasadniczych kwestii metafizycznych, jest raczej etyczną powinnością założenie, że winniśmy postępować tak, jakby podstawy owego postępowania, które ma być moralne, faktycznie istniały. Założenie istnienia Boga jest więc nie tyle wyrachowaniem, ile rodzajem etycznego heroizmu, który, w innej nieco formie, podejmie później filozofia moralna Kanta.