etiudafilozoficzna

• T     Transcendentalny   (‹nłc. transcendentalis od łc. transcendens = ‘przekraczający’›, ang. transcendental, fr. transcendental, nm. Transzendentalis)
• 
  



•  

  Dotyczący warunków możliwości czegoś (jakie warunki muszą zostać spełnione, by coś innego było możliwe).

  Pojęcie wywodzące się z krytycznej filozofii Immanuela Kanta. W Krytyce czystego rozumu Kant stawia pytanie o warunki możliwości poznania, którymi okazują się aprioryczne formy naoczności, czyli przestrzeń i czas oraz kategorie intelektu (Kant wymienia ich 12). Właśnie owe aprioryczne (niewywiedzione z doświadczenia) formy oraz kategorie umożliwiają, a nie tylko kształtują poznanie. Dlatego są one nie tylko określeniem jego ostatecznego wyniku, ale warunkiem jego zaistnienia.

   

  We wcześniejszej tradycji metafizycznej przywykło się używać pojęcia transcendentalny na określenie tego, co ponadrodzajowe, przysługujące każdemu bytowi, związane z powszechnymi właściwościami bytu.

   

  W fenomenologii transcendentalny oznacza tyle, co związany z tzw. czystą świadomością, a więc świadomością wolną od tego wszystkiego, co nie dotyczy samego przebiegu przeżyć i ich immanencji (czysta świadomość, czyli świadomość transcendentalna).

   

•  

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Uwagi:

W myśli filozofii Kanta transcendentalne mogą być np. badania, poszukiwania, pytania, ale nie rzeczy. Określenie transcendentalny odnosi się bowiem do warunków możliwości czegoś, zatem do sfery dociekań, namysłu a nie do bytu jako takiego. 

Zob. także:   

# Transcendentny

# A priori & a posteriori

#  Aprioryczne formy naoczności

# Kategorie intelektu