- T Transcendentalizm (‹nłc. transcendentalis od łc. transcendens = ‘przekraczający’›, ang. transcendentalism, fr. transcendentalisme, nm. Transzendentalismus)
-
1. Kierunek filozoficzno-religijny zapoczątkowany w XIX wieku przez R. W. Emersona. Określenie ruchu to przeniesiona nazwa założonego przez Emersona i jego kolegów w 1836 roku Transcendental Club. Transcendentalizm w tej postaci nie tylko pozytywnie rozstrzygał kwestię istnienia bytów duchowych, który można poznać, ale twierdził także, że świat ducha jest jedyną prawdziwą rzeczywistością. Dlatego celem każdego człowieka jako indywiduum powinno być samodzielne dążenie do uduchowienia samego siebie.
2. W metafizyce jest to termin oznaczający przekonanie, że istnieje świat, który jest niezależny od ludzkiego poznania.
3. Pojęcie ‘transcendentalizm’ występuje najczęściej w odniesieniu do filozofii I. Kanta (idealizm transcendentalny) oraz w późniejszych odmianach kantyzmu, nawiązuje do stosowanych w tej filozofii tzw. analiz transcendentalnych, których procedura jest przeciwstawna poznaniu empirycznemu. Dla Kanta bowiem warunkiem możliwości poznania są aprioryczne formy naoczności i kategorie intelektu, które od poznania zmysłowego nie zależą, a je poprzedzają (są wobec poznania właśnie transcendentalne).
4. Stanowisko teoriopoznawcze filozofii E. Husserla, według którego czysta świadomość jest podstawą wszelkiego poznania. Jej odkrycie natomiast dokonuje się na drodze redukcji fenomenologicznej (zwanej także transcendentalną), na której następuje abstrahowanie od rzeczywistości empirycznej. Sama analiza czystej świadomości pozwala, zdaniem E. Husserla, określić możliwości i granice poznania, bez konieczności odwoływania się do jakiejś niezależnej od podmiotowych aktów poznawczych rzeczywistości empirycznej.
-
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Uwagi:
Zob. także:
# Fenomenologia