- S
Sophrosyne (gr. samokontrola,
wstrzemięźliwość, umiar, zdrowy rozsądek)
-
Grecki termin filozoficzny, oznaczający samokontrolę, wstrzemięźliwość, zdrowie psychiczne. Jedna z kardynalnych cnót, określająca stan harmonijnej równowagi między rozumem a naturą, racjonalnej kontroli nad pragnieniami. Drogą do osiągnięcia sophrosyne jest właściwe samopoznanie. Człowieka, który osiągnął ideał sophrosyne cechuje rozwaga, roztropność, umiarkowanie, prostota, a unika on przesady, skrajności, zbytku, nadmiaru.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Uwagi dodatkowe:
Przeciwieństwem sophrosyne jest hybris (hubris), postawa dumy i pychy, w tragedii greckiej często prowadząca do zguby bohatera, który przekroczywszy miarę, ściągnął na siebie gniew bogów.
Arystoteles definiuje człowieka wstrzemięźliwego jako osobę władną zaspokajać swe apetyty we właściwym stopniu, zachowując złoty środek, zdolną opanowywać żądze bez nadmiernego wysiłku woli, niejako nawykłą do życia wedle zasady umiaru. Wstrzemięźliwym nie jest zaś ten, kto aby opanować zachłanność wytęża swą wolę – takiego człowieka Arystoteles określa powściągliwym.
Cnotę umiaru postuluje również stoicyzm.
Sophrosyne jest blisko powiązana z pitagorejską ideą harmonii świata.
W teologii chrześcijańskiej, zwłaszcza w doktrynie Greckiego Kościoła Prawosławnego sophrosyne rozumiane jest jako czystość, zjednoczenie, dziewictwo.
Starożytna literatura grecka często odwołuje się do ideału sophrosyne: przykładem jest postać Deianeiry z Kobiet z Trachis Sofoklesa.
Sokrates, czy Hypatia z Aleksandrii to przykłady postaci historycznych, które – wedle przekazów – wcieliły w swe życie cnotę sophrosyne.
Zob. także:
Odnośniki zewnętrzne: