etiudafilozoficzna

Jaźń Transcendentalna przenikająca wszechświat, czysta świadomość, kosmiczny praczłowiek, makroanthropos,  podmiot absolutny, nieprzejawiony, niepoznawalny, transcendentny względem przyrody obserwator, przeciwstawiany sferze prakriti. Purusza nie podlega władzy gun, jest obojętnym, biernym widzem i świadkiem, podmiotową sferą rzeczywistości, niekiedy definiowany jako „duch”.  Purusza nazywany jest widzem, jako że jest świadomy, lecz bierny – nie uczestniczy w procesie stwarzania świata. W Rigwedzie, w hymnie Purusza Sukta [puruṣa sūkta] jest opisywany jako pradawny gigant, złożony w ofierze i rozczłonkowany przez dewy (półboskie istoty nadprzyrodzone); z jego ciała powstał świat (z jego umysłu, ducha – Księżyc, z jego oczu – Słońce, jego czaszka zbudowała niebiosa a jego oddechem stał się wiatr)  i warny (kasty indyjskie): z ust powstali bramini (kapłani), z ramion – kszatrijowie (wojownicy), z ud – wajśjowie (rolnicy), a ze stóp – śudrowie (służący).