- P Prana (prāṇa, w sanskr. energia witalna, siła życiowa)
Termin
prana wywodzi się od rdzenia prā,
oznaczającego „wypełniać”. Prana
to
kluczowe pojęcie dla doktryny Hinduizmu, ze
szczególnym uwzględnieniem
systemu Jogi, który włącza koncepcję prany
w zakres nie tylko
teorii, lecz przede wszystkim określonej, bardzo
szczegółowej i złożonej praktyki
jogicznej. Termin prana jest najczęściej tłumaczony
jako „oddech” –
poprzez techniki oddechowe bowiem jogin harmonizuje i
„dostraja” swe ciało i
duszę z energią całego wszechświata, jednak oddech jest tylko jednym z
wielu
przejawów prany w ciele ludzkim.
Prana
to energia
fizyczna, umysłowa, intelektualna, seksualna, duchowa i kosmiczna,
przenikająca
wszechświat na wszystkich jego poziomach, żywotne tchnienie wszystkich
istot we
wszechświecie. Przejawami tej wibrującej, wszechobecnej energii są
także
ciepło, światło, przyciąganie ziemskie, magnetyzm, elektryczność; prana
przenika poprzez słoneczne promieniowanie, chmury, wiatr, ziemię,
wszelkie
formy materii. Prana istnieje we wszystkich
istotach, ukryta lub
potencjalna, najmocniej przejawia się w chwilach zagrożenia, jest
energią z
jednej strony tworzącą, ochraniającą, z drugiej – energią
niszczenia,
destrukcji, pochłaniania. Wigor, siła, witalność, życie, duch
– to także
aspekty prany.
W Upaniszadach
prana
jest zasadą życia i świadomości, będąc tożsamą z atmanem (prawdziwą
jaźnią). Dzięki pranie istoty żywe rodzą się, żyją;
wraz ze śmiercią ich
oddech roztapia się i na powrót scala w pierwotnym
kosmicznym tchnieniu. Prana
jest bytem (sat) i niebytem (asat).
Ciało
funkcjonuje dzięki
pięciu rodzajom energii witalnej (prana-vayu):
- prana
(krąży w
rejonie klatki piersiowej i kontroluje oddychanie),
- apana
(kieruje
czynnościami wydalania),
- samana
(harmonizuje działanie narządów brzucha, podsyca
„ogień trawienia”),
- udana
(odpowiedzialna za rejon gardła, kontroluje struny głosowe,
przyjmowanie
pokarmu i powietrza),
- vyana
(przenika
całe ciało poprzez sieć arterii, żył i nerwów,
rozprowadzając energię pozyskaną
z pokarmu i oddechu).
Energie te są
poszczególnymi aspektami żywotnej siły kosmicznej,
pierwotnej zasady istnienia
wszystkich żyjących istot.
Citta
(świadomość
empiryczna, ‘świetlisty umysł’) i prana
są ze sobą w ciągłym związku –
tam, gdzie skupiona jest prana, występuje citta
i na odwrót.
Powściągnięcie i kontrola prany przynosi
powściągnięcie zmysłów i spokój
umysłu, citta jest stabilna i świetlista. Niezrównoważona prana
skutkuje
chaosem myśli, gonitwą pożądań, zmysłowym pomieszaniem, citta
pogrąża
się w niepokoju, pragnieniu, lęku.
Jogiczna
technika
równoważenia i harmonizowania prany to pranayama,
sztuka
świadomego, rytmicznego i intensywnego poruszania i rozszerzania
narządów
oddechowych, proces oczyszczania i rozprowadzania energii po całym
ciele,
‘dostrajania’ się do ‘kosmicznego
tchnienia’ wszechświata, będącego stopniem ku
uzyskaniu wyzwolenia, mokszy.
Uwagi:
Odpowiednikiem koncepcji
prany w filozofii chińskiej, przede wszystkim nurtu taoizmu, jest zasada
qi.
Koncepcję prany
zaadaptowały z czasem zachodnie nurty ezoteryczne, m.in. teozofia, a
także różne odłamy ruchu New Age.
Praktyka pranayamy
jest ściśle i nierozerwalnie związana z praktyką pozostałych stopni jogi,
przede wszystkim asan, których opanowanie i regularna praktyka jest
obligatoryjnym warunkiem rozpoczęcia ćwiczeń pranayamy. Samodzielne
eksperymentowanie z technikami pranayamy, pozbawione nadzoru
nauczyciela, może skutkować poważnym problemami zdrowotnymi, m.in. zaburzeniami
rytmu serca.
Zob. także:
# Qi
# Citta
# Asana
# Moksza