- N Noumen (‹nm. Noumenon, od gr. noúmena›, nłc. intelligibile, ang. noumenon, fr. noumène)
Termin użyty przez Immanuela Kanta na określenie ‘rzeczy samej w sobie’, czyli tego, co niepoznawalne, pozostające poza możliwościami percepcji, czego nie dotyczą kategorie intelektu i aprioryczne formy naoczności. Noumeny są zakładane przez umysł, ale nie mogą, w przeciwieństwie do fenomenów, być przedmiotem postrzeżenia zmysłowego.
W znaczeniu ogólnym pojęcie noumenu może być stosowane na określenie rzeczywistości niepoznawalnej, absolutnej, pozostającej poza postrzeganiem empirycznym. Ową rzeczywistość poznawać jednak można na drodze intuicji intelektualnej.
Uwagi:
Jeśli chodzi o naturę noumenu, warto zacytować porządkujące uwagi Anthony’ego Kenny’ego: „ Kant przyjmuje istnienie noumenów, ale tylko jako określonych negatywnie: obiektów oglądu niezmysłowego. Właściwie pojmowane pojęcie noumenu ma charakter limitujący: wyznacza granice zmysłowości. Jeśli przyjmuje się istnienie noumenów jako ponadzmysłowych obiektów, które można badać tylko z wykorzystaniem intelektu, to wkracza się w świat iluzji, którego topografią zajęła się transcendentalna dialektyka.” (Oksfordzka ilustrowana historia filozofii, pod redakcją Anthony’ego Kenny’ego, tłumaczył Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2001, s. 209).
Zob. także:
# Fenomen
# Kategorie intelektu
# Aprioryczne formy naoczności