- N Nihilizm (‹łc. nihil = ‘nic’›, nłc. nihilismus, ang. nihilism, fr. nihilisme, nm. Nihilismus)
Termin ‘nihilizm’ pojawił się po raz pierwszy w wywodach F. H. Jacobiego, jako określenie skrajnego idealizmu teoriopoznawczego.
- W sensie metafizycznym nihilizm to doktryna, według której nie istnieje żadna substancja a poznanie jest niemożliwe. Jej najbardziej znanym przedstawicielem był Gorgiasz z Leontino, który głosił, że nic nie istnieje a jeśli nawet by istniało, to nie mogłoby zostać poznane. Jeśli z kolei mogłoby zostać poznane, to nie mogłoby znaleźć się na poziomie intersubiektywnym, nie mogłoby stać się przedmiotem komunikacji międzyludzkiej.
- Nihilizm w sensie moralnym jest poglądem twierdzącym, że nie istnieje żadna prawda moralna, ani hierarchia wartości, do których w myśleniu i działaniu można by się zasadnie odwoływać. Jest to także określenie stanu ducha, w którym brak reprezentacji owej hierarchii wartości, kiedy na pytanie „Jak czynić dobrze?” nie jest możliwe udzielenie słusznej odpowiedzi. Z nihilizmem w sensie moralnym identyfikowana jest czasem niesystemowa filozofia F. Nietzschego. Zaznaczyć jednak należy, że taka interpretacja jest raczej efektem przyjęcia punktu widzenia tradycyjnej moralności, w kontekście której twierdzenia Nietzschego były postrzegane jako nihilizm.
- Nihilizm społeczny to doktryna społeczno-polityczna, która odrzuca wszelki przymus nakładany na jednostkę, szczególnie przez państwo (w swojej skrajnej wersji nihilizm taki przechodzi w anarchizm). Nihilizm społeczny to także rosyjska doktryna polityczno-filozoficzna, wiązana najczęściej z grupą anarchistów-rewolucjonistów. Tak użyte pojęcie nihilizmu po raz pierwszy pojawia się powieści I. Turgieniewa Ojcowie i dzieci z 1861 roku.
Uwagi:
Zob. także:
# Amoralizm
# Anarchizm
# Radykalny idealizm