etiudafilozoficzna

Choć znaczenie pojęcia zmieniało się w różnych czasach i u poszczególnych autorów, to najczęściej było używane na określenie prostej substancji, cielesnej lub duchowej, która byłaby zarazem zasadniczym budulcem świata, jego istotą, do której sprowadzić można wszystkie pozostałe jego właściwości.

 Pojęcie monady pojawia się np. u Platona w odniesieniu do jego idei (w dialogu Fileb); u Mikołaja z Kuzy, u Giordana Bruna.

 Szczególne znaczenie termin ‘monada’ zyskał w filozofii G. W. Leibniza. W Zasadach filozofii, czyli monadologii Leibniz zdefiniował monadę, jako substancję prostą, która wchodzi w skład rzeczy złożonych, będąc ich nieredukowalną podstawą. Dlatego pisał, że monady są „prawdziwymi atomami natury – elementami rzeczy”. Wszystkie monady są substancjami duchowymi, których aktywność przejawia się w ich spostrzeżeniach. Monady nie mogą kontaktować się ze sobą i wpływać na siebie („nie mają okien”) oraz pozostają w stosunku hierarchii od najprostszych (rośliny), poprzez bardziej złożone (zwierzęta, ludzie) aż do monady najdoskonalszej – Boga. To właśnie Bóg – najwyższa monada – jest gwarantem przedustawnego ładu, który pozwala na harmonijne współistnienie spostrzeżeń wszystkich monad, które tworzą świat. Spostrzeżenia każdej monady stanowią natomiast perspektywiczne ujęcie całego wszechświata, dzięki czemu zasadnie można mówić o jego wspólnocie.

 Pojęcie monady ukształtowane w filozofii Leibniza zostało przejęte i wykorzystane przez niektórych myślicieli późniejszych, z których najbardziej znany jest Ch. Renouvier, w swojej Nowej monadologii ( La Nouvelle monadologie, 1899, en collaboration avec L. Prat), dający definicję monady analogiczną do Leibniziańskiej.