Uniwersalne prawo przyczyny i skutku, kosmiczna zasada przyczynowości moralnej, również czyn, akt. Karman to pojęcie kluczowe dla filozofii buddyzmu, hinduizmu, dżinizmu, przyswojone również na grunt teozofii, New Age, wielu rozmaitych nurtów mistyczno-sekciarskich, wykorzystujących koncepcję wędrówki dusz, jaźni, ciała subtelnego, w cyklu narodzin i śmierci.

Termin ‘karman’ pochodzi od rdzenia ‘kr’ oznaczającego ‘czyn’, ‘akt’, które są tym samym jego najpierwotniejszym i dosłownym znaczeniem; karman to zatem przede wszystkim czyn kwalifikowany etycznie, przy czym czyn ten z jednej strony jest wypadkową, konsekwencją przeszłych działań i decyzji, z drugiej bezwarunkowym prawem wiążącym czyn, czyli przyczynę, z jego efektem: skutkiem. W konsekwencji karman zdefiniowany zostaje jako moralne prawo przyczyny i skutku, uniwersalne i wszechobecne, nieustające.

Zasada karmana sprzężona jest z koncepcją kołowrotu narodzin i śmierci, sansary, gdzie elementem zapłonowym, wprawiającym w ruch koło cyklicznego odradzania się w świecie cierpienia staje się właśnie zasada uniwersalnego prawa moralnego przyczyny i skutku.  Karman jako koncepcja zakładająca istnienie w  świecie moralnego porządku regulującego kształt bytu podmiotów moralnych stanowi trzon rozmaitych koncepcji etycznych, ontologicznych, psychologicznych, także kosmologicznych. 

Karman jako owoc, efekt przeszłych czynów, kumuluje się nieustannie determinując kształt przyszłych wcieleń, stąd też określany bywa niekiedy pojęciem ’losu’, jednakże istnieje wyjście z tego pozornie fatalistycznego kołowrotu zdeterminowanych żywotów. O ile bowiem to za sprawą czynów następuje proces gromadzenia się k., o tyle sposobem na wyswobodzenie się spod mechanizmu kumulowania się k. jest postępowanie oczyszczone z wszelkiego pragnienia (kâma), żądzy, pożądania, złości, sentymentu, etc., słowem tylko wolne od pragnień, złudzeń, egoistycznych pobudek i emocji uczynki nie mają wpływu na k., będąc karmicznie neutralne.

Teoria karmana funkcjonuje po pierwsze jako sposób wyjaśnienia zaistniałych zdarzeń i okoliczności poprzez ukazanie ich uwarunkowań w przeszłych czynach i decyzjach, a zatem jako sposób wykazania łączności między przeszłością a teraźniejszością; po wtóre zasada karmana uświadamia korelację aktualnych, teraźniejszych uczynków z ich przyszłymi konsekwencjami; ponadto prawo karmana definiuje wizję czasowej, przyczynowo i moralnie uwarunkowanej rzeczywistości, gdzie poznanie i stosowanie właściwej postawy moralnej, odsączonej z wadliwych mniemań o świecie, iluzji i pożądań, wywiedzie podmiot ku ostatecznemu wyzwoleniu, które oznacza wyswobodzenie się ze świata sansary, a zatem również  spod działania karmana i doświadczania cierpienia (dukkha).

W świetle doktryny karmana, nie istnieje niezasłużone zło, cierpienie, pech, przypadek, nieszczęście ani dobro, szczęście, radość czy powodzenie: cokolwiek się przydarza danej jednostce czy społeczności, ma swoje źródła, konkretne przyczyny w przeszłych wyborach, decyzjach, myślach, uczynkach, motywacjach, intencjach.

Źródeł koncepcji karmana w tradycji filozofii indyjskiej można upatrywać w wedyjskiej koncepcji rity, czyli kosmicznego prawa czy też siły determinującej bieg rzeczy, kosmiczny, rytualny, także społeczny porządek świata, którego najważniejszym stróżem jest wszechmocny, wszechwiedzący i groźny Waruna. Okres zasadniczego rozwoju doktryny karmana przypada na epokę powstawania Upaniszad, wtedy też krystalizuje się koncepcja sansary. Wówczas rozszerzeniu ulega zakres pojęciowy zasady karmana, która wcześniej oznaczała nakaz zadośćuczynienia wymaganym rytuałom, tymczasem w upaniszadowym rozwinięciu zaczyna definiować również konieczność przyjęcia właściwej postawy moralnej wobec rzeczywistości.

Medium przenoszącym złoża karmiczne jest według upaniszadowej koncepcji tzw. ciało subtelne, innymi słowy podmiot migrujący, który wiąże niewyzwoloną duszę z kołowrotem żywotów. Obok pragnienia (kâma), które jest elementem spajającym niewyzwolony podmiot ze światem sansary, również niewiedza (avidyâ), wadliwe mniemanie, jest czynnikiem uniemożliwiającym wyzwolenie (moksza, nirwana).

W buddyzmie karman oznacza zamierzone działanie – korzystne albo szkodliwe – które stanowi o przyczynie. O moralnej wartości danego działania decyduje towarzysząca mu wola, motywacja. Jeśli wola ta ma szkodliwe korzenie, a zatem wyrasta na gruncie pragnienia, gniewu, nieprawdziwych poglądów albo niewiedzy, przynosi wówczas szkodliwe, ‘trujące’ owoce: cierpienie. Jeśli wola zaistniała przy braku pragnienia (w wyrzeczeniu), braku gniewu (w miłującej dobroci) i w mądrości, owoce czynu, któremu towarzyszyła będą korzystne. We wzrastaniu złego karmana biorą więc udział: 1)  trzy złe działania ciała (zabójstwo, kradzież, nieprawe współżycie płciowe), 2) cztery złe działania mowy (kłamstwo, obmowa, nieuprzejma mowa, bezmyślna gadanina) oraz 3) trzy złe działania umysłu (pożądanie, gniew, nieprawdziwe poglądy). Zatem kwalifikacja motywacji, z której wyrósł dany czyn, jest zarazem kwalifikacją czynu. W buddyzmie koncepcja karmana postulująca uniwersalną wizję powinności moralnej ma wydźwięk głęboko etyczny, przeciwstawiający się rytualizmowi i powiązanemu z nim poszanowaniu reguł systemu kastowego typowego dla filozofii ortodoksyjnie hinduistycznej, bramińskiej, opartej na autorytecie Wed.  Buddyzm przyjmuje zatem zasadę karmana i odradzania się, odrzucając jednocześnie koncepcję jaźni; karman staje się prawem bezosobowym, ‘automatycznym’, gwarantującym ciągłość i niewyczerpalność świata sansary. Deterministycznie naznaczona teoria karmana nie wyklucza jednak w myśli buddyjskiej istnienia wolnej woli (cetanâ), gdzie nawet przy najbardziej niekorzystnym splocie okoliczności, efekcie negatywnego przeszłego karmana, pozostaje zawsze margines wyboru.

Niezwykle szczegółowo i systematycznie opracowaną a przy tym oryginalną teorię karmana znajdujemy na gruncie dżinizmu, gdzie karman zyskuje wymiar materialny (materia karmiczna), stając się równocześnie ogniwem spajającym dusze (jîva) z ciałem; owa karmiczna materia oblepia dusze (w efekcie czego powstaje tzw. ciało karmiczne) ograniczając tym samym ich zdolności poznawcze (zasłaniając możliwość poznania prawdziwego) i wiążąc je ze światem sansary. Wynikiem przylgnięcia materii karmicznej do duszy (która z natury jest czysta i świetlista), jest owej duszy zabarwienie (od czarnej, poprzez wszystkie barwy do białej, przy czym barwy te mogą być postrzegane jedynie pozazmysłowo), które odzwierciedla jej moralny status, zaćmiewając przy tym jej naturalną przejrzystość. Im dusza bardziej ‘wilgotna’ (o czym decyduje intensywność i moralny charakter intencji, które towarzyszą wszelkiej aktywności cielesnej, werbalnej i umysłowej), tym bardziej staje się podatna na przylgnięcie do niej tym większej ilości karmicznych zanieczyszczeń.