etiudafilozoficzna

• C    Cień        
• 
  

• Wedle jungowskiej koncepcji struktury osobowości, jeden z naczelnych archetypów sfery nieświadomości. Reprezentuje to, co w podmiocie nieświadome, stłumione, nierozwinięte, wyparte, także instynktowne. Jako archetyp, jest składnikiem każdej nieświadomości, słowem:  każda istota ludzka nosi w sobie swój cień, a im mniej uświadamia go sobie, tym jest on mroczniejszy, jak głosi jungowska myśl. Konfrontacja z własnym cieniem jest jednym z kluczowych momentów w wielopłaszczyznowym procesie indywiduacji, uzyskiwania przez podmiot integralności sfery duchowej. Archetyp cienia konstytuują prymitywne zwierzęce popędy i irracjonalne instynkty oraz  wszelkie mroczne aspekty człowieczeństwa. Cień uaktywnia się pod postacią projekcji, jaką podmiot nanosi na świat zewnętrzny, postrzegając swoje własne słabości, jako moralne niedostatki innych. Projekcja ta izoluje i wypacza relację ego ze światem zewnętrznym, umacniając postawę wyparcia i zaprzeczenia. Cień ma jednak – jak wszystkie jungowskie archetypy – również aspekt pozytywny: Jung uważał, iż jest on siedliskiem twórczej kreatywności i pozytywnej „wiedzy” intuicyjnej. Pierwszym krokiem do uświadomienia sobie własnego cienia, jest podjęcie absolutnej i bezwarunkowej odpowiedzialności za własne życie oraz akceptacja świadomości istnienia ciemnych sfer własnej osobowości a także przyznanie się do nich przed samym sobą.

• Cień przejawiać się może jako archetyp indywidualny, osobowy bądź przynależący do sfery tzw. nieświadomości zbiorowej (wtedy wciela się w postać Hitlera, Stalina, szatana, wroga czy demona prześladującego całe społeczności). Motyw cienia jest klasycznym tematem dziedzin sztuki i literatury: poczynając od biblijnych braci Kaina i Abla a także całego mitologicznego panteonu dzielnych wojowników światła przeciwstawionych ciemnym siłom demonicznym, poprzez Fausta Goethego, którego mrocznym odbiciem staje się Mefisto, czy wilde’owskiego Doriana Grey’a, który jest powoli zwyciężany przez swoje okrutne popędy, po całą rzeszę rozmaitych książkowych czy filmowych bohaterów zmagających się ze swymi antagonistami, będącymi w istocie ich własnym, ucieleśnionym złem.

• Cień z jednej strony jest więc siłą negatywną, mroczną, destruktywną, z drugiej kryjąc potencjał twórczej, dynamicznej energii i witalnej aktywności może – zasymilowany – przyczynić się do przybliżania się ku pełni duchowej jednostki, która zdejmując iluzję wadliwego postrzegania i interpretowania rzeczywistości, podejmuje pełną odpowiedzialność za siebie i świat, w którym przyszło jej żyć.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Uwagi dodatkowe:

       

Tzw. przejęzyczenia są wedle koncepcji jungowskiej jednym z przejawów aktywności aspektu cienia.

Cień często ujawnia się także w treści marzeń sennych (jak inne archetypy).

 

Zob. także:   


# Zło

# Archetyp

# Szatan

# Indywiduacja