etiudafilozoficzna

Pierwotny wzór osoby, matryca, przykład idealny, prototyp, pra-obraz, wedle którego pochodne od niego byty są kształtowane, czy też go naśladują. Archetyp jest równocześnie symbolem powszechnie rozpoznawanym, leżącym niejako u podstaw środowiska kulturowo – mitologicznego określonych społeczeństw. W psychologii pojęcie archetypu wprowadził Carl Gustaw Jung określając za jego pomocą pierwotne obrazy i symbole stanowiące treść zbiorowej nieświadomości. Archetyp nie jest więc dostępny poznaniu bezpośrednio. W ujęciu odniesionym do analizy osobowości archetyp jest często używany w znaczeniu stereotypu, czyli pewnego często spotykanego typu osobowości do pewnego stopnia uproszczonego i uogólnionego, będącego swoistym szkicem, ogólnym zarysem, podstawową matrycą typowych cech i zachowań danego rodzaju.  Archetyp przynależy więc do sfery ogólnie rozumianego typu osobowości, z którego wywiedzione zostają jego rozmaite, szczegółowe wersje. Archetypy są również, a w zasadzie przede wszystkim, obecne w mitologii, folklorze, literaturze i sztuce: archetyp bohatera, mędrca, Boga, narodzin, śmierci, mocy, oczyszczenia, etc. Jungowskie rozumienie archetypu zakłada jego bipolarną strukturę, gdzie stronie konstruktywnej archetypu zawsze towarzyszy aspekt destruktywny, przy czym archetyp przejawia się pod postacią symbolu, metafory, które pojawić się mogą w snach, wizjach czy innego rodzaju stanach psychicznych łączności z nieświadomą sferą psyche.  Archetyp to pierwotna i czysto formalna możliwość reprezentacji dana apriorycznie.