- A Aprioryzm
-
Stanowisko metodologiczne w teorii poznania uznające rozum za jedyną (aprioryzm skrajny) lub przodująca (aprioryzm umiarkowany) metodę poznania. Aprioryzm metodologiczny postuluje tezę, że albo wszystkie sądy należy uzasadniać przyjmując za podstawę sądy aprioryczne, albo że przynajmniej niektóre z nich mogą być ugruntowane bez odwoływnia się do racji empirycznych. Aprioryzm umiarkowany podkreśla ważność innych metod poznawczych: tych, które opierają się na doświadczeniu. Aprioryzm jest jednak przeciwieństwem aposterioryzmu, który przyznaje główną wartość epistemiczną poznaniu empirycznemu. Oprócz zarysowanego powyżej aprioryzmu metodologicznego i teoriopoznawczego wyróżnia się również aprioryzm psychologiczny (in. genetyczny), który traktuje o pojęciach wrodzonych, głosząc, że przynajmniej niektóre pojęcia nie są wyprowadzane z doświadczenia, lecz przynależą do wrodzonej struktury przynależnej człowiekowi.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Przykłady:
- Aprioryzm skrajny: Parmenides, Platon (idee)
- Aprioryzm umiarkowany: św. Augustyn (illuminizm), Descartes (idee wrodzone), I.Kant (np. aprioryczne formy naoczności), E. Husserl (nastawienie ejdetyczne)
# Indukcja
# Dedukcja
# a priori / a posteriori