etiudafilozoficzna

• A    Afekt       ( łac. affectus  ‘wzburzenie, namiętność’ ; także: passion, Leidenschaften, pathos)
• 
  
• 
  

• Krótkotrwałe wzburzenie psychiczne o podłożu emocjonalnym, nie podlegające w chwili jego powstania pod ogląd rozumowy;  przest. uczucie, miłość, skłonność, sympatia.  Powyższa definicja nie wyczerpuje bogatości znaczeniowej tego terminu. Prawdą jest, że znaczna część teorii afektów pozycjonowała namiętności na przeciwległym biegunie w stosunku do władz rozumowych. Pierwotnie afekty wiązano ze sferą przeżywania i przeciwstawiane były pożądaniu, które to wiązało się z działaniem. Wola jako władza pożądania stanowiła lub powinna stanowić instancję prowadzącą do działania opartego na władzy ratio, która miała kierować się maksymą opanowania namiętności (stoicy: Zenon z Kition, Seneka). Afektacja, w takim rozumieniu, zakłócała działanie rozumu, pogwałcała dyscyplinę racjonalnego myślenia, torując  drogę ku zaspokajaniu dążeń pozornych. W starożytnej literaturze do Platona włącznie wyróżnia się następującą typologię afektów, wyróżniając afekty podstawowe oraz pochodne: zmartwienie – zazdrość; obawa – lęk, groza; zadowolenie – zachwyt; żądza – gniew, nienawiść, zachłanność. Do grona pierwszych definicji afektów zaliczamy tę, którą podał Arystoteles w  Retoryce: „afekty są to [tego rodzaju doznania], pod których wpływem podejmujemy inne niż zwykłe decyzje, towarzyszy im przy tym przykrość lub przyjemność. Należy do nich gniew, litość, trwoga i inne tego rodzaju stany oraz ich pokrewieństwa.” Arystotelejska koncepcja 'złotego środka' wyraża sposób na opieranie się biernym stanom afektywnym.

• Afekt może być rozumiany nie tylko na wzór teorii psychologicznych, czy teorii etycznej np. stoików, lecz również w wymiarze estetycznym. Przetransponowanie znaczenia teoriopoznawczego afektów (sposób emocjonalnej percepcji oddziaływania zewnętrznego) na płaszczyznę estetyczną pozwala na analizę języka sztuki w kontekście jego siły oddziaływania na stany emocjonalne (namiętności, uczucia) odbiorcy.
  

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Uwagi dodatkowe:

Z Encyklopedii Staropolskiej Zygmunta Glogera:

Afekt, affekt, z łac. affectus, poruszenie umysłu. Polacy nader często, pisząc i mówiąc, używali tego wyrazu w znaczeniu silnego uczucia miłości, przyjaźni, sympatyi, namiętności. Ksiądz Skarga pisze: „Czyniąc ten wyrok, bardziej się affektem niż słusznością uniósł.” Dziś wyraz ten stał się już archaizmem, używanym w znaczeniu ironicznem, zwłaszcza z dodatkiem w licz. mn. „strzeliste afekty,” zastępowany w mowie poprawnej wyrazami: miłość, uniesienie, wzruszenie, uczucie, namiętność. „Afekty chociaż będą święte, rozumem mają być ujęte” – mawiali dawni Polacy.

Baruch  Spinoza:

"Przez afekt rozumiem pobudzenie ciała, przez które moc działania tego ciała powiększa się albo zmniejsza, jest podtrzymywana lub hamowana, a zarazem idee tych pobudzeń. Jeśli więc sami możemy być przyczyną adekwatną takich pobudzeń, wówczas przez afekt rozumiem czynność, w przeciwnym razie – stan bierny" .

"[…] afekty nienawiści, gniewu, zazdrości itd., rozpatrywane same w sobie wynikają z tej samej konieczności przyrody i jej zdolności, co inne rzeczy jednostkowe. A zatem mają one określone przyczyny, przez które są rozumiane, i posiadają określone własności, godne naszego poznania na równi z własnościami jakiekolwiek innej rzeczy, której badanie samo sprawia nam rozkosz"

Zob. także:   

# apatheia