- A Abstrakcja (łac. abstractio- ' wyciąganie', 'odrywanie')
- Czynność intelektu polegająca na wyodrębnianiu z zespołu przedmiotów jednostkowych wspólnych, powtarzających się, ogólnych i istotowych cech im przysługującym, z pominięciem tych, które są mniej istotne. Skutkiem procesu abstrahowania są pojęcia ogólne (abstrakty), które ujmują wspólne cechy rodzajowe lub gatunkowe przynależne przedmiotom. Materiałem na którym operuje abstrakcja w pierwszej kolejności jest świat spostrzeżeniowy (zmysłowy i przedpojeciowy).
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Uwagi:
Abstrakcją zwie się niekiedy taki wytwór intelektu, który jako wydzielony z szerszej całości nie może istnieć sam z siebie (poza umysłem), w fenomenologii jest konstruktem wynikłym z intencjonalnej działalności świadomości. Zauważmy, że 'wyciąganie', czy 'odrywanie' jakiegoś jednostkowego elementu ze zbioru nie jest abstrahowaniem, gdyż zazwyczaj zakłada ona operowanie na cechach elementów, które ostatecznie prowadzi do ogólności pojęcia. Cechą charakterystyczną abstrakcji jest to, że wraz z 'odrywaniem' otrzymujemy pojęcia uboższe w treść, lecz o szerszym zakresie (np. ciało- cielesność). W filozofii języka czynność przeciwną abstrahowaniu nazywamy determinowaniem treści nazwy. W logice formalnej znakiem abstrakcji nazywamy operator przekształcający funkcję zdaniową w nazwę klasy przedmiotów spełniających daną funkcję.
Typy abstrakcji:
-
a) Przedrefleksyjna- spontaniczne wyodrębnianie z całości przedmiotów spostrzeżeniowych stanów rzeczy (np. w całości zjawisk ulicznych słyszę śpiew słowika); b) Refleksyjna- nakierowana na tworzenie pojęć ogólnych przy uwzględnieniu ich zakresów, treści.
-
a) Uogólniająca- tworząca pojęcia z wyróżnionego zespołu przedmiotów na podstawie wspólnych cech przynależnych tym przedmiotom; b) Izolująca- operująca na przedmiocie jednostkowym, przy czym abstrakcja znaczy tu: 'pozostawianie na boku' cech przedmiotu, które nie są zwiazane z kierunkiem rozważanego aspektu tego przedmiotu.
- a) Uniwersalizująca- istotne są własności przedmiotów, nie zaś same istnienie tych przedmiotów, dzięki czemu dochodzi się do pojęć uniwersalnych, które odnoszą się do wszystkich przedmiotów z wyróżnionego zakresu. (np. 'jest zielony', 'czerwień', 'rozumność')
Zob. także:
# szczegółowe teorie abstrakcji ( Twardowski, Leśniewski, Kotarbiński, Ingarden)
P E F: Abstrakcja