Słownik terminów filozoficznych

Random foliage

Hasłowy słownik terminologii filozoficznej.

 
 
  • A     Abdukcja   (ang. abduction, od łac. abducere, abductum ‘odciągać, odwodzić’ )

  • Abdukcja jest jednym z trzech podstawowych typów rozumowania (oprócz indukcji i dedukcji), które polega na tworzeniu najbardziej prawdopodobnego wyjaśnienia określonego zbioru faktów.  Znaczenie tego terminu rozwinął Charles Sanders Peirce, który przypisywał pierwotne użycie wnioskowań abdukcyjnych Arystotelesowi.  Peirce stosuje  termin abdukcji często zamiennie z retrodukcją (również: presumption, hypothesis). Przyjrzyjmy się  podanemu we wczesnych pismach  Peirce'a przykładowi, celem zrozumienia różnicy pomiędzy różnymi typami wnioskowań:



            Dedukcja
Reguła                Wszystkie fasolki z tego worka są białe.
Przypadek Te fasolki są z tego worka.
Wynik Te fasolki są białe.


            Indukcja
Przypadek                Te fasolki są z tego worka.
Wynik Te fasolki są białe.
Reguła Wszystkie fasolki z tego worka są białe.


            Abdukcja
Reguła                Wszystkie fasolki z tego worka są białe.
Wynik Te fasolki są białe.
Przypadek Te fasolki są z tego worka.



Poprawne rozumowanie dedukcyjne charakteryzuje się tym, że z prawdziwych przesłanek (tu: reguły i przypadku) otrzymujemy prawdziwy wniosek: prawdziwość przesłanek gwarantuje prawdziwość wniosku. W przypadku rozumowań indukcyjnych mówimy o prawdopodobieństwie prawdziwości wniosku, bowiem może się zdarzyć sytuacja, w którym wniosek okaże się fałszywy (w naszym przypadku: gdy znajdzie się taka fasolka w worku, która nie będzie koloru białego). 

Rozumowanie abdukcyjne wskazuje jedynie na możliwy przypadek oraz związek, jaki zachodzi pomiedzy regułą i wynikiem. Abdukcję można więc scharakteryzować jako typ wnioskowania, który służy formowaniu ogólnych predykcji,  prowadząc od badania faktów do formułowania teorii, która mogłaby dostarczyć ich wyjaśnienia.  Istotne jest, że abdukcja nie gwarantuje prawdziwości wyprowadzonego wniosku, jedynie postuluje jakiś możliwy stan rzeczy, stąd jej hipotetyczność. Trzy powyższe typy rozumowań stanowią zdaniem Pierce'a narzędzie inferencyjne prosperujące w badaniach naukowych.  Zakładając, że indukcja służy eksperymentalnemu testowaniu teorii naukowych, pomocne są rezultaty wnioskowań abdukcyjnych, których prawdziwość jest testowana właśnie na podstawie indukcyjnych wyników badań eksperymentalnych.  Pomimo tego, że wnioskowanie abdukcyjne nie jest niezawodnym sposobem rozumowania, umożliwia wprowadzanie nauki na nowe tory badawcze-  pozwalając na formułowanie hipotez, przysługuje się jej dalszemu rozwojowi.  


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Uwagi dodatkowe:


  • Rozumowanie abdukcyjne bywa mylone z indukcyjnym. Istotna różnica pomiędzy nimi tkwi zdaniem Pierce'a w tym, że  abdukcja służy wyjaśnianiu,  indukcja zaś- klasyfikowaniu.
  • Abdukcja może być rozumiana dwojako: 
1) wnioskowanie, które polega na tworzeniu najbardziej prawdopodobnego wyjaśnienia dla określonego zbioru faktów
     (czyli wnioskowanie do najlepszego wyjaśnienia)
2) wnioskowanie, które polega na tworzeniu  wyjaśnień dla określonego zbioru faktów
     (ocena najlepszej hipotezy dostarczonej na mocy wnioskowania abdukcyjnego jest uzależnione od zewnętrznych czynników)

Kryterium oceny hipotez  stanowi: ich ekonomiczność, prostota,  moc wyjaśniająca, falsyfikowalność/testowalność, niesprzeczność       

Zob. także:   

# Indukcja
# Dedukcja
# Analogia

Odnośniki zewnętrzne:

M. Urbański. O rozumowaniach abdukcyjnych.