etiudafilozoficzna

Sztuka interpretacji: odszyfrowywanie przesłania, idei zaklętych w słowo, obraz, dźwięk; nieustający proces wyłaniania, krystalizowania się, wzmacniania wrażliwości podejmującego wyzwanie interpretacji, otwieranie się jego na bogactwo sensów wplecionych w materię dzieła, odsłaniających się, uchwyconych, subtelnie sugerowanych, innym razem narzucających się, przeakcentowanych, zbyt oczywistych.

Sytuacja interpretacji stawia przed interpretującym z jednej strony wymóg intelektualnego ‘wyrobienia’, biegłości erudycyjnej (niebagatelne znaczenie ma zatem znajomość motywów literackich, archetypów kulturowych czy możliwych konwencji i tradycji związanych z danym typem twórczości, która zostaje poddana interpretacji), niekiedy wręcz czysto metodologicznej umiejętności stosowania konkretnych reguł, interpretacyjnych kluczy (jak ma to miejsce na polu analizy hermeneutycznej, która w poważnej swej części określa reguły interpretacji, próbując zapobiec swawolnej dowolności), z drugiej otwiera się na spontaniczne wizje, osobiste ‘obrazy duszy’, efekty intymnego kontaktu ‘dzieło – odbiorca/interpretator’, indywidualne intuicje wytyczające niepowtarzalną, ‘autorską’ ścieżkę rozumienia twórczego przekazu.

Dialektyka zjawiska interpretacji nadbudowuje się zatem na dychotomicznych zestawieniach poddających się analizie motywów, znaków, symboli, gdzie jakości uniwersalne, ogólnoludzkie archetypy sąsiadują z elementami prowokującymi indywidualne wnioski, gdzie  racjonalność określonych interpretacyjnych kluczy i metod nie wyklucza zaistnienia spontanicznych skojarzeń, unikatowych wrażeń zmysłowych; gdzie sytuacja oglądu interpretowanej materii przez pryzmat tradycji kulturowej i schematów funkcjonujących w przestrzeni społecznej nie musi eliminować wyłaniania się indywidualnych intuicji, postrzegania poprzez subiektywne, podmiotowe doświadczanie rzeczywistości.

Intencją naszą było uczynić propozycje z cyklu LEF pretekstem do podjęcia samodzielnego dialogu, indywidualnej gry (nawiązując przede wszystkim do definicji ‘gry’ w sensie gadamerowskim) pozwalającej otworzyć odbiorcy/interpretującemu się na procesualny charakter sytuacji interpretacji, stopniowe odsłanianie się istoty przekazu zaklętego w owocach twórczości w trakcie z nimi obcowania, dojrzewanie do wewnętrznego dialogu z proponowanymi treściami, wydobywanie esencji, ducha, myśli przewodniej, idei wiodącej, docieranie do rdzenia zaklętego w medium ruchomego obrazu, a w tym wszystkim dokonywanie wręcz pewnego rodzaju autoanalizy poprzez odkrywanie rezonansu pomiędzy poetyką dzieła a własnymi, wewnętrznymi ‘krajobrazami duszy’.

Dobrze byłoby przy tym wciąż pamiętać, że interpretacja bywa także krytyką – mocną, trzeźwą analizą, przytomnym demaskowaniem potencjalnych ‘zanieczyszczeń’ semantycznych, znaczeniowych zaplątań, pozornej symboliki, niechlujności naciąganych metafor zamaskowanych niekiedy powierzchnią pozornego skomplikowania i misterności konceptualnej warstwy zewnętrznej, bezpośredniej dzieła. Wyławianie tego rodzaju twórczych nadużyć jest więc istotną częścią w procesie kontaktu z utworem literackim, filmowym, plastycznym, muzycznym, gdzie przy mnogości twórczych płodów bogatej dziedziny sztuki przychodzi natknąć się niekiedy na zwykłe mistyfikacje i pseudoartystyczne buble.

Życząc wielu estetycznych wrażeń i mnogich okazji do radosnego odkrywania nowych, nieoczywistych wymiarów prezentowanych obrazów, zapraszamy do powrócenia za czas pewien do wybranych miniatur, które zaproponowaliśmy w cyklu LEF i potraktowania tego ponownego spotkania jako eksperymentu, w ramach którego uda się nam być może wyłonić nie dostrzeżone do tej pory interpretacyjne wnioski, a co najistotniejsze – przekonać się, że systematyczny, świadomy i aktywny kontakt z twórczością rozwija wrażliwość, nie tylko tę pozwalającą delektować się istotową wielowymiarowością dzieła sztuki, lecz także tę umożliwiającą bogate smakowanie, kontemplowanie rzeczywistości w całej jej złożoności: czytanie ‘wprost z księgi świata’.

Gustaw Ptak